Dulza e ciära l’è la nócc e sènza vènt,

cälma sura i tecc e in mèzz ai órt

sa pósa la lüna e da luntän la svela

seréna ógni muntàgna. O dóna mea,

già täs ógni sentér, e pai balcûni

scärsa tralüs la notürna lämpa:

te dórmat, parchè t’ha cataa un agévul sónn

ni to tranquill stänz; e ta prem

nisüna fana; già te pô nè pensà nè savé

quäl piäga te m’heet verdüü nul pètt.

Te dórmat: mi questu ciél, che inscì benévul

sa móstra, a salüdall ma spórgi

e l’arcàna natüra straputènt

la ma cascia nu l’afann. A ti la speränza

neghi, la m’ha dii: änca la speränza; e d’ältar

lüsirann i to öcc se mìa da lacrim.

Questu dì l’è stai sulènn: mô dai giügh

te catat ripós; e fórsi te riturnat

in sógn a quänti, incö, te ghe seet piasüa, e quänti

hinn piasüü a ti: mìa mi, l’è mìa già che mi speri;

al pensér ta ripórti. Intäntu ma dumändi

quäntu ma resta da viv, e chì, par tèra

ma büti, a vusi, a fremi. Oh dì tremènd

in inscì verda età! Ahi, par la sträva

a sinti luntän la sulitäria canzûn

du l’artigiän, ch’al turna a tärda nócc,

dópu i svägh, a la so póra cà,

e fieramènt ma sa strèng ul cör

a pensà ’me tütt ul mund al trapàsa,

e quäsi sulch al làsa mìa. Ècu, l’è scapaa

ul dì da fèsta, e al festìv

ul dì nurmäl al ga và adree, e ul tèmp al sa pórta via

ógni umän acidènt. Mô dua l’è ul frastuón

da quii pópul antìgh? Dua l’è la vus

di nóstar ävi famûs, e ul gränd impér

da quela Róma, e i ärmi e ul fracass

che l’è nai par la tèra e par i mär?

Tütt l’è päs e silènzi, e tütt al pósa

ul mund, e pü da lur a sa ragióna mìa.

Nu la mè giuinéza, quändu sa specia

cun brama ul dì festìv, mô dópu

che l’eva pasaa, mi cun dulûr, da sveli,

a schisciävi ul cusìn; e a nócc funda

un cänt che sa sentìa par i sentér

sluntanass murì a póch a póch,

già, nu la stésa manéra, ma sa stringéva ul cör.

Sèmpar cära m’è staia questa sulitäria scima

e questa scesa, che da tänta pärt

du l’ültim urizûnt ul sguärd nascûnd.

Ma sedènd e miränd, sterminaa spazi

da là da quela, e infinii

silènzi, e prufûnda quiét

mi nul pensér m’imagini, dua par póch

ul cör al sa spavènta. E ’me ul vènt

a sinti sturmì tra quisti piänt, mi quell

infinii silènzi a questa vus

a vô a paragunà: e ma vegn in mènt l’etèrnu,

e i mórt stagiûn, e la presènt e viva,

e ul són da lee. Inscì tra questa

imensità s’anéga ul mè pensér:

e naufragà m’è dulz in questu mär.

tänti stèll nul blö

a brüsan e borlan giô;

pô… parchè la vólta dul ciel la lüsiss

 e la piäng fiss.

La turnäva ’na rundin al tecc:

l’hann mazaa: l’è finìa tra i spin:

l’ha g’avéva un insètt nul bècch:

la scena di so rundinìn.

Mô l’è là, ’me in crus, che la tènd

quel vèrman a quel ciel disatènt;

e la so niäva, nu l’umbrìa invän

la specia e la piiss sèmpar püsee piän.

Änca un óm al turnäva sü la so sträva:

l’hann mazaa:

l’ha dii: Perdûn; e gh’è restaa

ni öcc vèrt ’na vus: al purtäva

dô girumett in regall…

nu la vegia cà, hinn là a speciall,

a speciall invän:

lü fermu, stranii, al segna cui män

i girumett al ciel luntän.

E ti, da la scima di mund, Ciel

serèn, infinii, imurtäl,

oh! riempiss da ’na lacrima da stèll

quest’atim scür dul Mäl!

(Giovanni Pascoli)

Vivar dul mund – I nóstar pruvèrbi (I Sänt - 1)

S’al fa bèll ul dì da san Paul s’impichén tütt i fitavûl
(se il 25 gennaio è sereno l’anno sarà buono e i fittavoli sono impazienti di vendere i loro prodotti)

Se a sant’Andréa non vegnarà a sant’Ambrös non falarà (se a sant’Andrea non farà freddo a sant’Ambrogio lo farà senz’altro)

S’al piöv par san Giuann ul sücc al fa pócch dagn
(la pioggia dell’ultima settimana di giugno salva il raccolto del granoturco anche se in luglio e agosto non pioverà)

Tra Pascua e sänta Crus gh’è un invèrnìn a pus (è facile che vi siano giorni brutti fra Pasqua e il 3 maggio)

Vinticìnch san Giacum, vintisés sänt’Ana e vintisètt ul dilüvi (temporali di fine luglio)

San Giüsèpp mercänt da nev (il 19 marzo può anche nevicare)

S’al piöv par sänta Bibiàna al piöv par quaränta dì e ’na setimàna

S’al piöv par sänta Crus sa sbüsan tütt i nus

Se a sant’Antóni ul tèmp l’è bèll tücc a mazan ul purscèll

San Lurènz du la grän calüra, san Vincènz du la grän fredüra… ma ul frecc e ul cäld a düran un’ura

S’al piöv par Pascua püsee üga che frasca

Vivar dul mund – I nóstar pruvèrbi (I dónn - 3)

Dóna seréna la fa la cà piena

Dóna lèsta, sèmpar in fèsta

In cà d’un galantóm la cumända püsee la dóna che l’óm

Dóna giuina e óm vecc, tänti fiö fin’al tecc

Fà dul bèll a vüna (corteggiarla)

In cà gh’è sèmpar maa se la dóna la pórta i calzûn e l’óm ul scusaa

Chi al sa spusa d’inamuramènt al crepa da turmènt

Se la và bèn l’è ’na grupéra, se la và maa l’è ’na galéra

I cunsulaziûn di óman hinn dô: quändu a pórtan a cà ’na dóna e quändu ga la pórtan via

Amûr, mèrda e venér hinn tri róbb tenér

I dónn hinn ’me i pulpett: cun püsee te i schisciat cun püsee hinn perfett